شرف الدين فضل الله حسينى قزوينى

مقدمه 7

المعجم في آثار ملوك العجم ( فارسى )

معتقد است كه شرف الدين فضل اللّه نه تنها نام كتاب خود را از كتاب المعجم فى معايير اشعار العجم شمس الدين محمد قيس رازى برداشته ، بلكه الفاظ و عباراتى نيز از آن كتاب اقتباس كرده كه قابل اغماض و مسامحه نيست . مرحوم مدرس رضوى براى نشان دادن اخذ كتاب از المعجم شمس قيس چند سطر از مقدّمهء دو كتاب را در پيشگفتار المعجم فى معايير اشعار العجم نقل كرده است كه كاملا نظير همند . شرف الدين در كتاب خود بيش از وصّاف الحضره از اشعار خويش كه اكثر در بحر متقارب است ، شاهد آورده است . وى كتاب ديگرى هم به نام التوسّل النصرتيّه در فنّ انشا و بيان مبادى سخن دارد كه آن را نيز به نام اتابك نصرت الدين لر تدوين كرده است . استاد احمد منزوى در فهرست نسخه‌هاى خطّى فارسى ، جلد ششم ، پنجاه و چهار نسخهء خطّى از اين كتاب را معرّفى كرده‌اند ، در فهرستواره ، جلد دوم تعداد نسخ معرّفى شده بسيار زيادتر از اين مقدار است . قديم‌ترين نسخ ، در كتابخانهء ملّى تبريز به شمارهء 3301 است كه در پانزدهم جمادى الثانى 878 هجرى استنساخ شده است . باتوجه به تاريخ وفات مؤلّف كه در 740 ه اتفاق افتاده ، اين نسخه 138 سال بعد از درگذشت مؤلّف كتابت شده است . نسخهء دوم تا چهارم از سدهء دهم هجرى و بقيّه از سدهء يازدهم و بعد از آن است . مزيّت تصحيح جديد در آن است كه مصحّح ، كهنه‌ترين نسخه را اساس كار خود قرار داده است . تاريخ معجم بنابه تحقيق مصحّح محترم تاكنون در ايران و هند ، دوازده بار چاپ شده است و تعدّد چاپ نشان‌دهندهء علاقه و توجّه خوانندگان بر اين كتاب است . آنچه قابل ترديد نيست ، اين است كه مطالعه‌كنندگان به جنبهء ادبى كتاب عنايت داشته‌اند نه محتواى تاريخى آن . مقدمهء مفصل و تحقيقى كه مصحّح محترم بر كتاب افزوده‌اند ، به صنايع ادبى كتاب عمدتا تكيه كرده‌اند . به هرحال تاريخ معجم ، روزگارى به اصطلاح